İklimin Yıllık Yağış Üzerindeki Etkileri

İklimin yıllık yağış üzerindeki etkileri incelenirken hava durumu ile iklim arasındaki bağlantı da konuşulmalıdır. Hava durumu terimi ile kastedilen; atmosferde oluşan meteorolojik olaylardır. Atmosferde hava olaylarının kısa süre içerisindeki durumu anlatılırken; soğuk, sıcak, yağmurlu hava şeklinde tanımlar kullanılabilmektedir. Bütün bu etmenler, hava durumunun o anki şeklini belirlemektedir. Bir bölgedeki hava durumu belirlenirken en etkin ve en üstün olan iklim faktörü öne çıkmaktadır. Ancak iklim ile hava durumu birbirinden farklı şeyler olmasına karşın yıllık hava durumu etkilerinin iklimi belirleyen şartlardan olduğunu da unutmamak gerekir. Dolayısıyla hava olaylarından biri olan yağış oranları da iklim ile doğrudan bağlantılıdır.

İklimin yıllık yağış üzerindeki etkileri hakkında doneler vermeye başlamadan önce iklimin tam tanımını da yapmak gerekir. İklim, oldukça geniş bir bölge içerisinde ve uzun yıllar değişmeyen ortalama hava şartlarını temsil etmektedir. Burada uzun yıllardan kasıt ise 300 ila 500 yıl gibi uzun iklim döngüleridir. Bir bölgenin iklim koşullarının belirlenmesi için minimum 30 yıllık gözlem oranlarına gereksinim duyulur. Dünya üzerinde çok çeşitli iklim tiplerinden bahsedebilmek mümkünken; bölgelerin iklim tiplerine oranla yağış değerlerinin de ortaya çıktığını unutmamak gerekir.

Dünya İklim Tipleri ve Yağış Değerleri

Dünya iklim tipleri ve yağış değerleri hakkında bilgi vereceğimiz bu kısımda öncelikle dünya üzerinde görülen iklim tiplerinden bahsetmek gerekir. Dünya üzerinde hakim olan iklim tipleri şu şekilde sıralanabilir:

  • Sıcak İklimler: Ekvatoral İklim, Çöl İklimi, Savan (Tropikal) İklimi, Muson İklimi.
  • Ilıman İklimler: Akdeniz İklimi, Ilıman Okyanusal İklim, Sert Karasal İklim, Ilıman Karasal (Step) İklim.
  • Soğuk İklimler: Tundra (Kutup Altı) İklimi, Yüksek Dağ İklimi, Kutup İklimi.

Dünya üzerindeki iklim tipleri bu şekilde çeşitlenirken, her bir iklimin o bölgedeki etkileri göz önünde bulundurulmalıdır. Örneğin A iklimi, bir bölgede kuraklığa neden olabilirken, B iklimi bir bölgede yağış oranlarını artırması neticesinde tarıma elverişli alanlar oluşturabilir. Dolayısıyla dünya üzerindeki iklimleri ve hakim oldukları bölgeleri incelemeli ve ardından o bölgede oluşturmuş olduğu yıllık yağış değerleri göz önüne alınmalıdır.

Dünya İklim Tipleri ve Yağış Değerlerine Göre Bölgeler

Dünya iklim tipleri ve yağış değerlerine göre bölgeler, yazımızın bu kısmında incelenecektir. Yukarıda saymış olduğumuz iklim tiplerinin hangi bölgelerde hâkim olduğunu inceleyeceğiz; ardından aynı bölgelerdeki yağış oranlarını belirteceğiz. Böylece iklimlerin yıllık yağış değerlerine olan etkileri hakkında bilgi sahibi olabilmek mümkün olacaktır.

Sıcak İklimler:

  • Ekvatoral İklim:Ekvator çizgisi ve bu çizgiye  yakın bölgelerde görülür. Amazon ve Kongo havzaları başta olmak üzere  Güneydoğu Asya Adaları’nın çok büyük bir kısmında  etkilidir. Yıllık ortalama sıcaklık değerleri  25 °C civarında, yıllık sıcaklık farkları ise 2-3 °C’ olarak görülür. Bu iklim tipinde yıllık yağış miktarı 2 bin mm’den fazladır. Tropikal yağmur ormanları adı da verilen bu bitki örtüsü bu yüzdendir.
  • Çöl İklimi: Dünyadaki iklim tipleri “Dönenceler”in bulunduğu enlemler ile orta kuşakta deniz etkisinin giremediği iç kesimlerde görülür. Yağışlar oldukça azdır. Sıcaklık değeri  farkları gün içinde 50 °C’yi geçebilir.
  • Savan (Tropikal) İklim: 10°-20° kuzey ve güney enlemleri ve  Ekvator çizgisi çevresinde 1.000 m den daha yüksek alanlarda görülür.Yıl boyunca sıcaklık değerleri yüksektir. Yağış  düzensizdir. Yıllık yağış miktarı 1.000-1.500 mm’dir.
  • Muson İklimi:  Güneydoğu Asya ve Hint Okyanusu çevresinde hakimdir.Muson rüzgârlarının etkisi nedeniyle yaz mevsimi yağışlı, kış mevsimi ise kuraktır. Yıllık yağış miktarı 2.000 mm’den daha fazladır. Sıcaklıklarda yıl boyunca çok büyük oranlarda değişiklikler görülmez.

Ilıman İklimler:

  • Akdeniz İklimi: Dünya iklim tipleri ve yağış değerlerine göre bölgeler başlıklı yazımızın bu kısmında ılıman iklim olan akdeniz iklimini açıklayacağız.Bu iklim 30°-40° kuzey ve güney enlemleri arasındaki bölgeler için geçerli olan iklim şeklidir. Akdeniz çevresi,  Afrika’da güneyi, Kaliforniya, Orta Şili ve Avustralya’nın güneyi bu iklimin olduğu bölgelerdir.Yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlı olmaktadır. Yıllık ortalama sıcaklıklar 15°-20 °C arasında değişir. Ayrıca  yıllık sıcaklık farkı ise 18 °C civarında seyreder. Yıllık yağış miktarı 1.000 mm olmaktadır. Yağışların büyük bir bölümü kışın düşmektedir;dolayısıyla yağış düzensizdir.
  • Ilıman Okyanusal İklim: 40°-60° enlemleri arasında hâkimdir. Batı Avrupa, Alaska Körfezi’nin Güney kesimi, Güney Şili bölgesi, Avustralya’nın kuzeydoğu bölgeleri ve Yeni Zelanda bölgesi, bu iklime örnek olarak gösterilebilir.Yağışların yıllık ortalaması ise 1.000 mm civarındadır. Yağışlar çok düzenlidir. Yıllık ortalama sıcaklık değeri 10-15 °C, yıllık sıcaklık farkı ise 10 °C civarıdır.
  • Sert Karasal İklim: Orta kuşağın deniz etkisine kapalı yüksek kesimlerinde Sibirya, Doğru Avrupa ve Kanada’da görülmektedir. Kışlar oldukça uzun ve soğuk geçerken yazlar kısa ve ılık geçmektedir.  Yıllık yağış miktarı 500-600 mm civarında olmaktadır.
  • Ilıman Karasal (Step) İklim: Dünya iklim tipleri ve yağış değerlerine göre bölgeler başlığı altında ılıman karasal iklimin bölgesini de açıklamak gerekmektedir. Bu iklim, kıtaların deniz etkisine kapalı olan iç kısımlarında görülmektedir. Bu iklim, denizel ve sıcak iklimler ile karasal ve kurak iklimlerin geçiş sahalarında bulunur. Bu iklimin en belirgin olduğu bölge Orta Asya’da çöllerin çevresindedir.Yıllık sıcaklık farkı çok fazladır. Kışlar soğuk olmakta, yazlar sıcak geçmektedir. Yıllık yağış miktarı 300-500 mm civarında seyreder.Yıllık yağış miktarı azdır; bitki örtüsü cılızdır. 

Soğuk İklimler:

  • Tundra (Kutup Altı) İklimi: 65°-80° enlemleri üzerinde görülmektedir. Grönland Adası Kıyıları, Kanada’nın Kuzey Bölgesi, Kuzey Sibirya ve İskandinav Yarımadası’nın Kuzey kesimlerinde  vardır. Sıcaklık ve yağış oranları yıl boyu düşüktür.
  • Yüksek Dağ İklimi: Bu iklimde sıcaklıklar, yükseltiye bağlı olarak düşüktür. Himalayalar, Kayalıklar, And Sıradağları ve Alpler bu iklime örnek bölgelerdir. Bu bölgelerde yıllık sıcaklık farkı ve yağış miktarı etraflarına göre daha fazladır.
  • Kutup İklimi: Kuzey Kutupbölgesi çevresinde, Grönland Adası’nda ve Antartika bölgesinde görülmektedir.Sıcaklık ise yıl boyunca 0°C’nin altında olur. Bu nedenle yüzeydeki karlar eriyememektedir.Yağışlar, kar şeklinde ve az olmaktadır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir